Niet polderen! Diversiteit zien. Horen. Inzetten

over taal, transitie & participatie

Te vaak lees of hoor je wel de samenvatting van een enquête, burgerberaad of raadpleging, maar niet de rijkdom en diversiteit die er onder ligt. De risico’s daarvan zijn duidelijk:

• mensen herkennen zich nauwelijks in de uitkomst. Ze voelen zich niet gehoord en gezien, het draagvlak en vertrouwen dalen;
• bestuurders hebben niet het gevoel met de basis contact te hebben;
• de wijsheid van de minderheid verdwijnt, terwijl meerderheden het niet altijd bij het goede eind hebben;
• op straat kom je de diversiteit weer gewoon tegen en is je relatie dan goed genoeg om met elkaar op te trekken?

De samenleving kent veel verschillende mensen. De diversiteit groeit misschien zelfs, zelfs binnen groepen die voorheen veel deelden. Meer dan dan leeftijd, geboorteplek, etniciteit, gezin of gemeenschap krijgt cognitieve diversiteit bij ons een plek tijdens visievorming, ontwerp en besluit.

Cognitieve diversiteit als gereedschap

Zo zijn er mensen die stabiliteit zoeken en voortbouwen op het waardevolle uit het (nabije) verleden. Er zijn daarnaast mensen die exploreren, die van nature nieuwe oplossingen zoeken voor vraagstukken van nu. Er zijn mensen die vertrouwen op de juiste mensen om vooruit te komen terwijl anderen juist vanuit de inhoud hun aanpak formuleren. En dan zijn er nog specialisten die alles afweten van een zaak of probleem, naast mensen die meer het geheel overzien.
Dit heet cognitieve diversiteit. Ze gaat dwars door alle sociale, economische en geografische lagen heen. En (nu komt de truc)… je hebt ze állemaal nodig als de samenleving een transitiebocht door moet.

Tips

Harry en ik werken nu zo’n jaar of twaalf samen in het veld van transities. Op basis hiervan wat tips om iedereen aan te haken als het spannend wordt.

1. Benoem de diversiteit
   Neem in je stukken en plannen altijd citaten van afwijkende meningen mee. Zo wordt het de kiezer/kijker duidelijk dat je de volle breedte van het veld ziet, snapt en onthouden hebt. Deze stemmen zijn ook onderdeel van de samenleving.

2. Neem lastige feedback, opmerkingen en wensen serieus.
   Vertrouwen bouw je op door ieder een stem te geven. Niet door de flanken of uiterste polen het debat te laten kapen, maar ook zeker niet door alleen het midden serieus te nemen. Vaak kun je wat leren uit de lastige, wellicht ongewenste input vanuit de samenleving. Verreweg de meeste mensen begrijpen dat een besluit niet iederéén kan dienen. Weten dat er serieus naar je geluisterd is, vermindert de boosheid vaak al aanzienlijk.

3. Erken het verleden, zie jezelf als scharnier en blijf trouw aan je globale richting, droom of stip
   In een tijd van flinke verandering lijkt voor sommigen de continuïteit te verdwijnen, het vertrouwde, het verhaal van de ouders en voorouders. De toekomst is onzeker. Het heden instabiel.
   Het geeft mensen houvast en vertrouwen als je laat blijken een langjarig cont(r)act met ze aan te gaan. Met hen word je een scharnier dat verleden met de toekomst moet zien te verbinden zonder dat alles ineen stort of explodeert. Ja, het zal anders gaan dan velen verwachten, maar als je samen oploopt en transparant bent, loop je als gemeente of provincie veel minder kans op afgehaakte en intens boze burgers.
   En ja, er zal altijd een klein deel van de samenleving trouw blijven aan het oude, net zo goed als er een klein deel altijd mijlenver vooroploopt. Ze zijn echter niet de mainstream, het verhaal waarop de vernieuwde samenleving weer gaat drijven.

4. Gebruik taal die zoveel mogelijk groepen bedient
   Jijzelf bent een van de personen hierboven. Denk even na. Vanuit welke positie vertel jij dus het (eigenlijk: je) verhaal? Welke woorden gebruik je? Tot wie richt jij je allemaal? Tot wie niet?

Meer weten?
Kom praten of volg de masterclass Taal, Transitie & Participatie

Esther & Harry